Miękiszon – co to znaczy? Wyjaśnienie pojęcia

Mianem miękiszona określa się osobę słabą i uległą w negocjacjach lub — w slangu — penisa z zaburzeniami erekcji. To potoczne słowo zyskało ogromną popularność po wypowiedzi ministra Zbigniewa Ziobry pod koniec 2020 roku. Poniżej dokładnie wyjaśniamy oba znaczenia oraz kulisy politycznej burzy.

Skąd wzięło się słowo miękiszon?

Wydarzeniem, które bezpośrednio przyczyniło się do gwałtownego wzrostu frekwencji tekstowej tego neologizmu, była konferencja prasowa z 25 listopada 2020 roku. Zbigniew Ziobro, ówczesny minister sprawiedliwości i lider Solidarnej Polski, odniósł się wówczas do nadchodzących negocjacji w sprawie budżetu Unii Europejskiej. Kluczowym tematem sporu był mechanizm praworządności, czyli zapis umożliwiający powiązanie wypłaty środków unijnych z przestrzeganiem zasad państwa prawa w poszczególnych krajach członkowskich.

Wypowiedź polityka miała bardzo emocjonalny charakter i celowo kontrastowała twardą postawę z postrzeganą uległością innych uczestników debaty. Ziobro przestrzegał wtedy przed pochopną rezygnacją z silnych kart przetargowych. Kontekst ten jest niezbędny, aby właściwie odczytać pierwotną intencję użycia tak nacechowanego słowa w poważnym dyskursie politycznym.

W negocjacjach nie można być, za przeproszeniem, „miękiszonem”, trzeba być twardym, trzeba potrafić dbać o interesy własnego kraju, Polski.

Szybko rozgorzała dyskusja o rzeczywistym adresacie tych słów. Część komentatorów uznała, że są one wymierzone w premiera Mateusza Morawieckiego. Wiceminister Sebastian Kaleta dementował, tłumacząc, iż chodzi wyłącznie o opozycję, która wzywała do kapitulacji. Równolegle członkowie Solidarnej Polski lansowali hasło „weto albo śmierć”, które miało podkreślać ich bezkompromisowe stanowisko.

Jakie są znaczenia słowa miękiszon?

Rejestracja hasła w Obserwatorium Językowym Uniwersytetu Warszawskiego przez Jarosława Łachnika potwierdziła dwa odrębne, choć powiązane metonimią, znaczenia. Poniższa tabela zestawia obie definicje, aby klarownie oddzielić kontekst polityczny od pierwotnego, slangowego źródłosłowu:

Dlaczego Zbigniew Ziobro użył tego słowa?

Posłużenie się tak kolokwialnym zwrotem w oficjalnym wystąpieniu było zabiegiem retorycznym, który od razu spolaryzował odbiorców. Zbigniew Ziobro stworzył wyrazistą prowokację językową, przeciwstawiając postawę rzekomej słabości – swojej własnej twardości. Miało to zmobilizować wewnątrzpartyjne frakcje i zdyscyplinować koalicjanta przed kluczowym szczytem unijnym zaplanowanym na 10–11 grudnia 2020 roku.

Sam minister odcinał się później od insynuacji o konflikt z premierem. W kolejnych wypowiedziach tłumaczył, że miękiszonem jest ten, kto rezygnuje z walki, gdy ma jeszcze narzędzia do dyspozycji. Wskazywał przy tym na polityków opozycji, którzy w jego ocenie nawoływali do całkowitej rezygnacji z weta.

Co oznacza miękiszon w slangu?

Znaczenie drugie jest etymologicznie wcześniejsze i stanowi podstawę przesunięcia semantycznego, które wyniosło słowo do dyskursu publicznego. W niskim, potocznym rejestrze miękiszon odnosi się do męskiego członka niezdolnego do osiągnięcia wzwodu. Obrazowość opiera się tu na cesze wiotkości i braku sprężystości, co naturalnie przełożyło się na metaforę człowieka pozbawionego stanowczości w sferze psychicznej. Przykłady takiego użycia można było spotkać w prywatnych postach na portalach społecznościowych na długo przed polityczną burzą z końca 2020 roku.

Jak językoznawcy analizują to słowo?

Językoznawca prof. Jerzy Bralczyk ocenił nowe określenie pozytywnie pod względem kreatywności słowotwórczej, podkreślając jednak jego potoczny i żartobliwy charakter. Zauważył, że słowo niesie ze sobą spory ładunek humoru, który nieco tonuje negatywne zabarwienie. W jego opinii końcówka wyrazu ma wyraźnie obce pochodzenie.

Przyrostek „-iszon” zaczerpnięty został z języka francuskiego i występuje w polszczyźnie w kilku zadomowionych formach. Profesor Bralczyk przywołał dwa wyraźne skojarzenia fonetyczno-semantyczne. Pierwszym z nich jest sympatyczna postać komiksowa Gapiszona, stworzona przez Bohdana Butenkę. Drugim – korniszon, który z natury powinien być twardy i jędrny.

Z jednej strony przypomina mi Gapiszona, (…) bardzo sympatyczna postać. A z drugiej strony korniszona. Tylko o ile korniszon jest z natury twardy, jędrny, to miękiszon jest miękki, uległy, na przykład może być pośmiewiskiem.

Zestawienie z korniszonem tworzy tutaj wyraźną antytezę – twardość korniszona kontrastuje z niepożądaną miękkością. Naturalnym, językowym przeciwieństwem dla miękiszona stał się więc twardziszon. To określenie odnosi się do cechy powszechnie uznawanej za pożądaną, podczas gdy bycie miękiszonem jest odbierane jednoznacznie jako słabość.

Oceniając całokształt wypowiedzi, senator PiS Jan Maria Jackowski trafnie skwitował zjawisko na antenie TVN24, nazywając je „sformułowaniem niezwykle kolokwialnym w wydaniu pana ministra Ziobry”. Sam fakt, że poważny polityk sięgnął po takie słowo, wzbudził nie mniejsze zainteresowanie mediów niż sam spór o unijny budżet.

Jakie kontrowersje wywołało to słowo w polityce?

Użycie przez ministra sprawiedliwości tak nietypowego słowa od razu wywołało lawinę komentarzy i zmusiło najważniejsze osoby w państwie do oficjalnych reakcji. Dyskusja nie dotyczyła już tylko samego mechanizmu praworządności, ale również osobistych relacji i oceny stylu uprawiania polityki.

Reakcja premiera Mateusza Morawieckiego

Mateusz Morawiecki podczas konferencji prasowej zapewniał, że nie widzi żadnych problemów we współpracy z ministrem sprawiedliwości. Starał się zdeprecjonować wagę całego zamieszania, deklarując, że współpraca układa się znakomicie. Była to próba wygaszenia wewnętrznego konfliktu w Zjednoczonej Prawicy.

Ziobro z kolei starał się przesunąć ciężar dyskusji na opozycję, twierdząc, że to ona była w istocie miękiszonem, wzywając do kapitulacji w negocjacjach europejskich. Wskazywał, że jego twarda postawa była jedynym słusznym kierunkiem w obronie polskich interesów, a wytrwanie przy niej dałoby zwycięstwo.

Krytyka ze strony opozycji i mediów

Opozycja szybko wykorzystała neologizm do ironicznych ataków. Adam Szłapka z Nowoczesnej publicznie spekulował, czy Zbigniew Ziobro wyjdzie z rządu, czy okaże się właśnie miękiszonem. Serwis „Obserwator Polityczny” skomentował, że wyrażenie będzie symbolizować największy możliwy błąd w polityce zagranicznej na najwyższym szczeblu. Z kolei Krzysztof Izdebski z Fundacji ePaństwo sarkastycznie zauważył, że z wielkiej konferencji o sądach i traktatach opinia publiczna zapamiętała jedynie absurdalnie brzmiące słowo.

Co stało się z domeną miekiszon.pl?

Zainteresowanie słowem błyskawicznie przeniosło się do sieci. Tego samego dnia, w którym Zbigniew Ziobro wypowiedział słynne słowa, o godzinie 14:46 zarejestrowano domenę miekiszon.pl. Przez pewien czas wpisanie jej w pasku adresu przeglądarki przekierowywało użytkownika bezpośrednio na oficjalną stronę Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Żart nieznanego internauty nie trwał jednak wiecznie – niedługo potem domena trafiła na sprzedaż. Na platformie Allegro Lokalnie wystawiono ją w aukcji, gdzie najwyższa oferta sięgnęła 80 zł, choć pierwsza licytacja zakończyła się ostatecznie bez kupca.